Handboek Bomen 2026 en 2022: wat het is en wat verandert
Handboek Bomen is de norm van Norminstituut Bomen voor werk aan bomen. Wat erin staat, of het verplicht is en wat de editie 2026 verandert na 2022.
6 min leestijd
Nieuw in IDA Bomen: de Groennorm 3-30-300
De 3-30-300-regel: plant waar het telt.
IDA Bomen meet voor elke woning en elke buurt hoe ver je van de 3-30-300-regel af zit. En het laat zien waar een nieuwe boom het meeste doet: eerst bij de woningen die daarmee drie bomen in zicht krijgen.
Wat is de 3-30-300-regel?
De 3-30-300-regel is een vuistregel voor groen dicht bij huis. Vanuit elke woning zie je minstens drie bomen, elke buurt heeft minstens 30 procent boomkroon, en niemand woont verder dan 300 meter lopen van een park.
Cecil Konijnendijk, onderzoeker in stedelijk groen, stelde de regel in 2021 voor. Steden in Europa en gemeenten in Nederland gebruiken hem sindsdien als richtpunt voor hun bomenbeleid. Een wet is het niet. Wat wel bindt, is de EU-Natuurherstelverordening: eind 2030 mag er in de steden en dorpen van Nederland samen niet minder groen en boomkroon zijn dan in 2024, en daarna moet het groeien. Het Rijk meet dat landelijk, gemeenten sturen het met hun kap en aanplant.
Weinig plekken halen alle drie. In 862 Europese steden haalt 13,5 procent van de inwoners de hele regel, ongeveer één op de zeven, en meestal loopt het vast op de 30 procent kroon. Dat blijkt uit onderzoek van het Joint Research Centre van de Europese Commissie (Nature Communications, 2026).
In IDA Bomen heet dit de Groennorm. Hij rekent de regel door voor elke woning en elke buurt van je gemeente, naast je kroonvolume, en laat zien wat je plannen ermee doen.
Zo meet IDA de drie getallen
Per woning en per buurt, met dezelfde regels voor elke gemeente.
3Drie bomen in zicht
Vanuit elke woning lopen zichtlijnen vanaf de gevel naar de bomen binnen 30 meter. Een gebouw ertussen blokkeert het zicht, en een boom telt pas als zijn kroon minstens 28 m² is.
3030 procent kroon
Per buurt: hoeveel van het land onder boomkroon ligt, uit de landelijke boomkaart van het RIVM. De kroon van je eigen bomen, gemeten met de hoogtemetingen van het AHN, staat ernaast.
300300 meter lopen
Per woning: de looproute over straten en paden naar een park of ander openbaar groen van minstens een halve hectare. Niet hemelsbreed, want een gracht zonder brug is een omweg.
Van meting naar plan
De Groennorm laat niet alleen zien waar je staat. Hij rekent mee met wat je plant en wat je kapt.
IDA · Groennorm
Sleep de schuif en zie wat 50, 200 of alle plekken uit het plantplan doen: hoeveel woningen er drie bomen in zicht bij krijgen, welke buurt de 30 procent haalt en hoeveel woningen alle drie halen. De kaart en elk getal bewegen mee.
IDA zoekt plantplekken in het openbare groen, met ruimte tot gebouwen, de rijbaan en andere bomen, en met de boomgrootte die past. Eerst komen de plekken waar woningen er hun derde boom in zicht bij krijgen. De eerste plekken zet je met één klik klaar als conceptbomen in het aanplantcentrum.
Hemelsbreed dicht bij een park, lopend niet. IDA wijst die woningen aan, per park. Een ontbrekend pad of een extra ingang is vaak eenvoudiger dan een nieuw park.
Bekijk een buurt als straat in 3D, met de woningen gekleurd naar het aantal bomen in zicht. Nieuwe bomen groeien van aanplant naar eindbeeld, en tellen mee zodra hun kroon 28 m² is.
Hoeveel kroon er sinds 2024 is gekapt en hoeveel er is bijgeplant, en wat je geplande kap en je conceptbomen daaraan veranderen. Zo zie je wat je gemeente bijdraagt aan geen nettoverlies, het doel van de Natuurherstelverordening voor 2030, en welke geplande kap een woning haar derde boom kost.
Getallen die je kunt uitleggen
Een groennorm gaat naar het college en de raad. Dan moet elk getal kloppen en uit te leggen zijn.
Afstand tot het doel, geen stoplicht
Je ziet per woning en per buurt hoeveel er nog ontbreekt. Een buurt op 28 procent kroon is iets anders dan een buurt op 8, ook al halen ze allebei de 30 niet.
Alle bomen, en die van jou
De regel gaat over alle bomen, ook in tuinen en bossen. IDA laat beide zien: wat er staat, en wat de gemeente zelf beheert en dus direct kan sturen.
Gemeten en gepland apart
Wat er nu staat en wat een plan oplevert, lopen nooit ongemerkt door elkaar. Een geplande boom telt mee op zijn eindbeeld, en dat staat erbij.
Elk getal nagerekend
Een tweede, onafhankelijke berekening rekent de uitkomsten na, per woning en per plantplek. De controles staan bij de methode, met de bronnen en de peildatum van alle gegevens.
Waar je op let bij het meten van 3-30-300
De regel is eenvoudig, het meten niet. Dezelfde stad scoort heel anders, afhankelijk van de keuzes eronder. Vraag bij elke berekening naar deze vijf.
- Per woning, of een gemiddelde?
- Een gemiddelde over de gemeente verbergt de straten waar het ontbreekt. De regel vraagt het per woning en per buurt.
- Telt een gebouw ertussen?
- Drie bomen binnen 30 meter zijn niet altijd drie bomen in zicht. Vraag of een gebouw de zichtlijn blokkeert.
- Lopend of hemelsbreed?
- 300 meter hemelsbreed kan lopend het dubbele zijn als er een spoor, een gracht of een drukke weg tussen ligt. Vraag om de looproute.
- Welke kroon telt?
- Boomkroon is iets anders dan groen: gras en struiken tellen niet mee voor de 30 procent. Vraag ook of je de kroon van je eigen bomen apart ziet.
- Rekent het mee met je plannen?
- Een momentopname veroudert met elke kap en elke aanplant. Vraag of geplande kap en aanplant het getal laten bewegen, voordat ze zijn uitgevoerd.
Veelgestelde vragen
Over de 3-30-300-regel en de Groennorm in IDA Bomen.
Een vuistregel voor groen dicht bij huis: vanuit elke woning zie je minstens drie bomen, elke buurt heeft minstens 30 procent boomkroon, en niemand woont verder dan 300 meter lopen van een park. Cecil Konijnendijk stelde hem in 2021 voor. Gemeenten gebruiken hem als richtpunt voor hun bomenbeleid.
Nee, de regel is geen wet. Wat wel bindt, is artikel 8 van de EU-Natuurherstelverordening: eind 2030 mag er in de steden en dorpen van Nederland samen niet minder groen en boomkroon zijn dan in 2024, en daarna moet het groeien. Het Rijk meet dat landelijk. De kroonbalans in IDA laat zien wat jouw gemeente daaraan bijdraagt.
IDA trekt vanaf de gevel van elke woning zichtlijnen naar de bomen binnen 30 meter. Een gebouw ertussen blokkeert het zicht. Een boom telt als zijn kroon minstens 28 m² is, of als zijn stam minstens 30 centimeter dik is zolang er geen kroonmeting is.
Ja, voor de regel tellen alle bomen, in tuinen en bossen net zo goed als langs de straat. IDA laat het daarom twee keer zien: met alle bomen, en met alleen de bomen van de gemeente. Dat tweede getal is het deel waar je met planten en kappen direct op stuurt.
Kroon groeit langzaam en vraagt ruimte, in de straat en in tuinen. Ook in Europees onderzoek is de 30 procent meestal het onderdeel waar het op vastloopt. IDA laat per buurt zien of 30 procent haalbaar is met bomen in het openbare groen, en hoeveel bomen daarvoor nodig zijn.
De Landelijke Bomennorm uit Handboek Bomen drukt het bomenbestand van een gebied uit in kroonvolume per vierkante meter en in boomkroonbedekking. Het hoogste niveau vraagt minstens 30 procent boomkroonbedekking, hetzelfde getal als de 30 in de 3-30-300-regel. IDA berekent naast de Groennorm ook het kroonvolume volgens Handboek Bomen.
Verder lezen
Over Handboek Bomen, bomenbeleid en een bestand dat klopt.
Boombeheer in de gemeente: zo organiseer je het
Boombeheer in een gemeente loopt van beleidsplan en beheerplan naar controle, onderhoud en verantwoording. De cyclus, de rollen en waar het misgaat.
6 min leestijd
Bomenbestand in kaart brengen: zo pak je het aan
Je bomenbestand in kaart brengen: welke gegevens je per boom vastlegt, hoe je bomen inventariseert, bestaande data inleest en het bestand actueel houdt.
7 min leestijd
Zie waar planten telt
In een demo lopen we de Groennorm met je door: per woning, per buurt, en wat een plantplan oplevert voor je gemeente.
In gebruik bij
